Đà Lạt, hẹn ngày rong chơi

Đà Lạt không thiếu những câu chuyện kể, không thiếu những bức hình, mỗi người yêu quý thành phố này bởi một lý do riêng. Nhưng có một luật bất thành văn là, Đà Lạt là nơi đi để quay lại, quay lại nữa, quay lại mãi.

Đi đi về về một phố núi

Tôi đến Đà Lạt lần đầu tiên trên chuyến xe khách từ Buôn Mê Thuột nhiều năm về trước. Chuyến đi “bão táp” theo đúng nghĩa của tính từ “bão táp”, con đường gập ghềnh lên núi xuống đồi, rừng cây đen kịt hai bên đường khi trời chuyển tối. Chỉ khi thấy ánh đèn thành phố bập bùng ở điểm cuối đèo Prenn, Đà Lạt bước ra khỏi thi ca nhạc họa và những hình dung để thực sự hiện hình trước mắt tôi. Đó là một ngày tháng 7.

Từ đó, mỗi tháng 7 hàng năm tôi lên Đà Lạt cả tuần, có khi ở khu Phan Đình Phùng, có khi gần thác Cam Ly… Đà Lạt trở thành chốn nghỉ dưỡng thường niên. Khí hậu Đà Lạt thú vị thế nào, chắc không còn ai xa lạ, một ngày có cả bốn mùa, thế nên dù bạn có khoác trang phục nào ra ngoài cũng có thể “sai sai” ở một thời điểm nào đó trong ngày. Vì thế nên người Đà Lạt mới hay có tấm áo mỏng khoác bên ngoài để mỗi khi trời hết nắng hay có sương cũng không sợ cảm lạnh. Chính khí hậu ôn đới là nguyên do Đà Lạt được nhà khoa học Yersin đề xuất xây dựng một trạm nghỉ dưỡng (Hill Station) cho người Pháp ở xứ Đông Dương, điều thú vị là đến giờ, Đà Lạt vẫn là một thành phố nghỉ dưỡng như vậy.

Nói Đà Lạt không hề thay đổi gì sau nhiều năm là một sự phi lý, nhưng những rặng thông thẳng đứng, đợt nắng gay gắt vào khoảng giữa ngày, những cô cậu bé học sinh mặc áo len mỏng đồng phục bước trên con đường nghiêng dốc… thì vẫn vậy. Vẫn cùng một nhịp điệu ấy, ai vội vàng cứ vội vàng, người Đà Lạt không cần vội. Họ ngồi hàng giờ ở những quán café ghế thấp trên phố trò chuyện, đọc báo, họ thủng thẳng leo bộ trên những con dốc, những người lớn tuổi lặng lẽ kê ghế ngồi ngoài cửa nhìn phố phường, hay ngồi câu cá bên Hồ Xuân Hương… Tôi từng nghe nói khí hậu thời tiết có tác động nhiều đến phong thái sinh hoạt của người dân mỗi nơi, không rõ có đúng không, nhưng với Đà Lạt thì là vậy.

Lần đầu tiên đến Đà Lạt, tôi ở một homestay nhỏ của cặp vợ chồng trẻ tuổi người Đà Lạt. Mỗi buổi tối trời, khi cơn mưa rào tắt cũng là lúc tôi ra ngoài phố ngó nghiêng và đi bộ để hít thở bầu không khí tươi mới của màn đêm. Ngày nào đi ngang qua phòng khách, tôi cũng thấy hai anh chị chủ nhà ngồi chơi cùng đứa con gái 8 tuổi, thỉnh thoảng chị chủ nhà ngồi chơi dương cầm, một bản Nocturne của Chopin. Trong gian phòng khách nhỏ lát gỗ cùng ánh đèn vàng ấm áp, tôi từng nghĩ những quang cảnh như vậy thường chỉ là huyễn tưởng của phim ảnh và văn chương, nhưng ở giữa lòng Đà Lạt, nó lại là một phần đời sống đời thường hàng ngày, mà có khi những du khách phải rất may mắn mới có thể bắt gặp.

Đi café ở Đà Lạt

Đà Lạt khiến những người hoài cổ thích thú, và để tìm kiếm những cảm giác nhuốm màu hoài niệm như vậy, tôi nghĩ ngắm nghía nếp uống café và những quán café cũ ở Đà Lạt cũng là quá đủ.

Đầu tiên là quán café Tùng ở số 6 Khu Hòa Bình. Ở Tùng giờ đây có tất cả: từ thị dân đến du khách, có những người từ Sài Gòn lên Đà Lạt chưa kịp về phòng khách sạn đã đến Tùng ngồi, có những người trước khi rời Đà Lạt ra sân bay Liên Khương cũng kéo lê hành lý ra Tùng ngồi, đôi khi chỉ vì một kiểu ảnh check-in, đôi khi là vì mê mẩn những cốc sữa chua thủy tinh “đặc sản” của quán. Một người bạn gốc Đà Lạt kể cho tôi câu chuyện về Tùng ở những năm 1960 chẳng khác nào trung tâm văn hóa của thành phố. Giới văn chương nghệ sĩ từ Trịnh Công Sơn, Trịnh Cung cho đến Đinh Cường đến Tùng như một nơi chốn thân quen. Đây cũng là nơi yêu thích của nhiều nhiếp ảnh gia nghiệp dư đến ngồi thâu đêm, chờ tinh mơ để vác máy đi tìm bình minh trên những ngọn thông già còn đẫm sương đêm. Giờ Tùng tiếp đón cả người dân địa phương lẫn khách thập phương tìm đến vì danh tiếng của nó. Thế nhưng chỉ có người Đà Lạt mới biết Tùng có thay đổi không và thay đổi như thế nào sau nhiều thập kỉ biến động.

Café là thói quen lớn lên và già đi cùng nhiều thế hệ người Đà Lạt. những khách quen đã đi đi về về với góc quán café này hàng chục năm, họ ngồi một mình bên cốc café đen để đọc cho xong tờ báo ngày, họ mặc kệ những sồn sã thúc giục bên ngoài của đời sống Đà Lạt hiện đại. Họ gắn bó với một góc quán gần con dốc nhà mình, chung thành với một hương vị café, một cái “vibe” đúng nghĩa chỉ có quán café ấy mới có. Điển hình trong đó có quán café bà Năm trên đường Phan Bội Châu, một trong những quán café lâu đời nhất Đà Lạt. Bà Năm có lẽ đã thuộc mặt những khách quen đến quán của mình, vì từ chủ quán đến khách hàng, ai cũng râu tóc bạc, áo quần tươm tất, họ ngồi quây lại những chiếc bàn trong quán café nhỏ của bà, uống tách café vợt đen nhánh, có khi ăn chiếc bánh quy bơ nổi tiếng của bà Năm.

Đã hơn 140 năm kể từ thời điểm người Pháp mang hạt Arabica sang trồng ở Đà Lạt, thậm chí thứ café trồng ở Cầu Đất có chất lượng tốt đến mức được mệnh danh “Arabica du Tonkin”, Đà Lạt có một nét văn hóa café rất đậm nét, vì thế dù chông chênh trên một con dốc hay mơ màng giữa khu phố thị, đâu đâu cũng có thể bắt gặp những quán café chỉ người Đà Lạt mới đến, và đến vào mọi thời điểm trong ngày.

Câu chuyện dốc

Là một đô thị cao nguyên, dốc đồi cũng như “đặc sản” của thành phố, hệ thống dốc, bậc thang thông nhau có khi khiến người ta đi lạc, nhưng là chuyến đi lạc mở ra một Đà Lạt của những bí mật nhỏ bé, bất ngờ. Con dốc nhỏ nối giữa Phan Đình Phùng và Trương Công Định là một ví dụ điển hình. Hết dốc đứng rồi đến dốc bậc, con dốc hẹp phủ kín hai bên những ngôi nhà nhỏ của người Đà Lạt, hoa cỏ mọc tràn ra hàng rào, lấn át chồng chéo nhau. Bạn tưởng có thể cứ đi mãi như vậy mà chẳng có điểm dừng, rồi một cuộc triển lãm ngoài trời hiện ra trước mắt: hình vẽ những nữ sinh Đà Lạt mặc áo dài trắng, chân dung bác sĩ Yersin, hoa cỏ núi đồi…

Dốc Đà Lạt là những cung đường lên cao và xuống thấp, có khi dẫn bạn đến một hiệu sách cũ rích mà người Đà Lạt gọi là “thư quán”, có khi đưa bạn đến khu biệt thự kiểu Pháp biệt lập cổ kính, có khi là một điểm lưng chừng nơi bạn có thể phóng tầm mắt nhìn về một góc phố núi Đà Lạt nhấp nhô nhà cửa và đỉnh những cây thông già…

Đã đi mòn những điểm đến nổi tiếng ở Đà Lạt, với tôi, hệ thống dốc trở thành một kiểu khám phá Đà Lạt mới, vì có đi nữa đi mãi, chúng vẫn sẽ dẫn tôi tới một nơi nào đấy, để thấy một góc Đà Lạt ẩn mình rất kĩ khỏi những con phố trung tâm, để biết Đà Lạt thầm lặng và dịu dàng đến thế nào